Kolejna porcja tekstów, smacznego

W ramach rozliczania z przeszłością, opublikowałem w HIPERbLOGu dwa teksty, które dotąd nie ujrzały światła dziennego:

Elektroniczny o(d)pór edukacyjny przeciwko ograniczaniu kreatywnych możliwości nowych mediów- referat, przygotowany na Ogólnopolską Konferencję Naukową “Kreatywność Oporu w Edukacji” zorganizowaną przez Pomorską Akademię Pedagogiczną w Słupsku. Konferencja odbyła się w dniach 14-15 maja 2006 roku w Ustce.

Informacja chce być wolna. Hakerskie inspiracje dla edukacji w dobie nowych mediów- referat wygłoszony podczas konferencji “Człowiek i Nowe Media III”, która odbyła się w dniach 27-28 marca 2006 roku w Uniwersytecie Gdańskim.

Życzę krytycznej lektury. Z pokorą przyjmę uwagi i wnioski.

"Sieć i kapitalizm"

W najnowszym, sierpniowym “Le Monde Diplomatique” pojawił się temat globalnej sieci komunikacyjnej. Teksty Armanda Mattelarta “Kto kontroluje słowa” i Pierr’a Levy’ego “Nowy wymiar odpowiedzialności intelektualistów, zostały ometkowane przez redaktorów wspólnym hasłem “sieć i kapitalizm”.

Czy informacja powinna być uważana za produkt? Czy można mówić jednocześnie o potrzebie istnienia dóbr publicznych i informację traktować jako towar? Czy prawo do komunikacji w świecie sieci jest lub będzie powszechne, a może niektórzy wolą zadowolić nas prawem do informacji? Czy możliwe jest istnienie “wielkiej ludzkiej rodziny” opartej na różnorodności i jednoczesnej równości, czy czeka nas tylko ludzkość kształtowana na potrzeby najbogatszych państw świata (grupy G7) i rekinów finansjery? Czy uda się nam naprawdę przejść od pionowej, hierarchicznej komunikacji do komunikacji dla wszystkich? Według Armanda Mattelarta:

“(…) różnorodność, wolność, swobodny dostęp i uczestnictwo znowu znalazły się w centrum uwagi dzięki ruchom społecznym nakierowanym na różnorodność kulturowego i medialnego wyrazu(…)”.

Jak autor kończy powyższe zdanie, dowiecie się z tekstu.

Z kolei Pierre Levy pyta o potrzebę zredefiniowania funkcji intelektualistów w tworzącym się globalnym społeczeństwie wiedzy, które powstaje wraz z “rozwojem aktywności cechującej się wysoką wartością dodaną, rozwojem edukacji wyższej i rozszerzaniem uniwersalnych, interaktywnych sieci komunikacyjnych, stymulowanym przez informatykę i Internet”.

Levy definiuje również “hiperdokument” i “moc przetwarzania kolektywnej pamięci numerycznej” oraz wskazuje na pojawienie się nowego wyzwania, które związane jest z pojawieniem się przeszkód, stojących na drodze do wykorzystania nowych możliwości przez zbiorową inteligencję.

Zachęcam do lektury.

Przyszłość "Second Life" czy przyszłość "realu"?

Grzebiąc w starych, ale nieprzeczytanych (więc może jednak nowych) informacjach mojego czytnika rss, natknąłem się na wpis w serwisie Cooperatics, zatytułowany “The future os Second Life or our next collective lobotomy?”. Na dobrą sprawę nie jest to wpis (bo niczego nie wpisano) tylko film. Zachęcam do obejrzenia. Ciekawy jest już sam tytuł nowej informacji z serwisu. A film sugeruje refleksję nad ewentualnym upodobnieniem “Second Life” do świata realnego (przy pozostaniu przy pewnych elementach “kanciatowości”, która prawdopodobnie oddaje “mechaniczność” świata SL) lub nad możliwymi skutkami przeniesienia interakcji społecznych do SL. Czy aby skutkiem tego przeniesienia nie będzie “kanciatość”, mechaniczność i zbędne zapośredniczenie relacji w świecie rzeczywistym?

Można również zadać pytanie, czym jest świat rzeczywisty. Czy to świat pozbawiony urządzeń, dziejący się tu i teraz, który można dotknąć, powąchać i ugryźć, czy też “Second Life” jest również światem tu i teraz, czy (nowe)media nie stają się dosłownie przedłużeniami człowieka? Niedawno zastanawiałem się ponownie nad uzależnieniem od mediów. I śmiało mogę powiedzieć, że zdecydowanie bardziej wolę uzależnienie od internetowych kontaktów i ślęczenie godzinami przed monitorem niż np. wgapianie się w telewizor i zappingowanie. Bo czy to naprawdę duża różnica, czerpać satysfakcję z działalności w sieci internetowej, choćby ze sztucznej (ale czy aby na pewno?) roli w “Second Life” lub wirtualnym państwie, albo satysfakcję z życia w “realu”? Ostatecznie wszystko sprowadza się do odbioru i nadawania informacji. A korzystanie z sieci jest już chyba cywilizacyjną koniecznością, czego np. nie rozumieją czasami członkowie mojej rodziny, twierdząc, że gdy siedzę przed komputerem, to nic nie robię (tu polecam sięgnięcie do “Mieć czy być” Fromma i jego refleksji na temat działania).

Wydaje mi się, że “złapanie nas w sieć” postępuje tak szybko, że nie można już odróżniać świata rzeczywistego i świata sieci. Zmierzamy konsekwentnie do momentu, gdy będziemy posiadać (już posiadamy!) różne tożsamości- pracownika fabryki w dzień, a np. ważnego polityka, wytrawnego dyplomaty i pisarza w wirtualnym państwie po południu, do tego znanego fotografa z flickr lub autora filmów na youtube. Kto wie, może nawet dojdzie do tego, że praca nie będzie miała dla nas większego znaczenia i będzie dla nas ważne tylko to, czy jesteśmy w stanie za zarobione pieniądze rozwijać zainteresowania i czerpać satysfakcję z życia w sieci, bo tworzone wirtualnie relacje i tak prawdopodobnie przekuwają się na “real”. O ile już nie zaczęliśmy żyć z wyszukiwania informacji, tworzenia stron WWW lub z pracy w “Second Life” albo z sieciowych usług.

Obawiam się tylko, że nie wszyscy załapią się na ten informacyjny pociąg do szczęścia i że łatwo może się on wykoleić. Dlatego na wszelki wypadek, działka pod dom na wsi już czeka… (być może ucieczka jest zbyteczna, i myślenie o asekuracyjnej działeczce to myślenie “realowe”, bo mając prosty sprzęt z peryferiów realnego świata mogę się wspiąć na wyżyny świata sieci; być może “real” i “niereal” można opisywać jako zbiory o wspólnej części, a my przeskakujemy pomiędzy “realem”, “wirtualem” i częścią wspólną obu).

Koniec nieskładnych refleksji.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.<!–

–>

Kultura uczestnictwa – w innym kontekście

Pozostając w temacie kultury 2.0, czy kultury uczestnictwa, tworzonej “przez nas dla nas”, podzielę się informacją o zbliżającym się spotkaniu PR-owców, poświęconym tej tematyce właśnie – Rewolucja w Komunikacji: Seminarium “User Generated Content czy User Generated Crap?”. Tym razem o możliwościach internetu od nieco innej strony, acz wcale nie znaczy, że mniej ciekawej – będzie można posłuchać osób, które na codzień w życiu zawodowym mierzą się z możliwościami internetu, który z resztą jest niejako ich “środowiskiem pracy”.

Zachęcam do udziału i mam nadzieję – do zobaczenia 25 lipca w Warszawie!

PS- dobre wieści są takie, że organizatorzy obiecali po spotkaniu zamieścić w sieci materiały audio, które oczywiście zlinkujemy

Plastelina, flamastry i prasowanki- czyli po warsztatach o kulturze 2.0

Mija tydzień od warsztatów “Kultura nowa, kultura otwarta”. Warsztatów, podczas których spotkało się kilkanaście osób zainteresowanych przemianami współczesnej kultury, określanymi przez propagatorów jako kultura 2.0 W jednym miejscu zebrali się medioznawcy, socjologowie, dziennikarze obywatelscy, pedagodzy, historycy, prawnicy, kuratorzy sztuki i studenci. Czy termin kultura 2.0 jest słuszny, nad tym warto się zastanawiać, ale zrobię to przy innej okazji. Na pewno jest to hasło nośne i brzmi rewolucyjnie, oczywiście jeśli ktoś świadom jest przemian. Pokolenie moich rodziców mogłoby mieć z odszyfrowaniem terminu drobny problem.

Dwudniowe spotkanie osób zainteresowanych refleksją, ale i praktyką w zakresie k20 (może to będzie obrazoburcze, ale do niedawna określano moje pokolenie jako JP2, później jako b16 więc mam prawo lubować się w skrótach) uważam za udane. Poruszyliśmy nie tylko problem obszerności terminu kultura 2.0, zwróciliśmy uwagę na narzędzia, ale i na idee, które w parze pozwalają na zmianę świata. W większości skupiliśmy się na nowych możliwościach, m.in. produkcji treści, aktywnego odbioru, kultury uczestnictwa, ale pojawiały się również głosy krytykujące infoanarchistyczne zapędy, a także silne głosy wskazujące na ciemną stronę kultury 2.0 (przemysł porno również korzysta z tagów i technologii zbliżonych do youtube, przykładem może być choćby “polecany” niegdyś w serwisie miasik.net “wortal” pornotube – linkuję dla przykładu, zdecydowanie odradzam wejście).

Nie sposób zreferować wszystkiego, co działo się podczas spotkania. Świetnym pomysłem było skłonienie uczestników do przedstawienia prezentacji na dowolny temat z zakresu k20. Każda była inspirująca i wywoływała żywe dyskusje, które zabierały dużo czasu i przekształciły nieco program spotkania. Ale luźna rama warsztatów była raczej ich zaletą niż wadą. Inspirująca była także praca w grupach, tworzenie schematów k20 i dyskusja. Żaden z przedstawionych modeli kultury 2.0 nie ogarnął całości zjawiska i chyba pozostali uczestnicy się ze mną zgodzą, że modele można tworzyć na wiele sposobów, akcentując konkretne zagadnienie, albo pokusić się o jeden model, który musiałby być przestrzenny i złożony, w dodatku za tydzień mógłby okazać się nieaktualny.

Jedyne czego mi zabrakło, co prawdopodobnie wynika z przedmiotu dyskusji, to próba sprecyzowania k20, znalezienia jej podstaw, np. w konkretnych ideologiach (np. filozofia GNU, kultura komunitariańska, wizje hipertekstu- Busha, Nelsona, Bernersa Lee itd.), dyskusja o wolnej kulturze, która moim zdaniem jest podstawą dla k20, a także zwrócenia uwagi na silną rolę biznesu w rozwijaniu k20. Wynika to częściowo ze specyfiki przemian (rewolucja wolnego oprogramowania również ściśle łączy się z biznesem), ale jest również zagrożeniem dla wolności k20, jeśli głównym celem będzie zysk. Radykalnie, na przykładzie wspomnianego wyżej przemysłu porno, próbowała sygnalizować to Oliwia Piotrowska.

W tej chwili żałuję, że nie robiłem na bieżąco notatek podczas spotkania. Tylko czy wówczas znalazłbym czas na dyskusję? Niecierpliwie czekam na materiał wideo ze spotkania, chętnie raz jeszcze przesłucham wypowiedzi uczestników na temat kultury 2.0 i obejrzę fragmenty prezentacji. Pomysł dokumentowania spotkań jest pierwszorzędny, nie wyobrażam sobie spotkań na temat k20, które nie są dostępne szerszej publiczności. A tak się chyba stało w przypadku konferencji k20 w Warszawie i Wrocławiu, chyba że przegapiłem linki do materiałów.

Najwspanialsze jest dla mnie jednak, że mogłem debatować w gronie ludzi myślących podobnie, ale z różnorodnych perspektyw i że po warsztatach próbujemy tworzyć coś w rodzaju środowiska k20. Czekam na kolejne spotkanie. Pracownia54 już delikatnie myśli o spotkaniu na temat edukacji 2.0, nie ukrywam, że ten wątek był dla mnie jednym z najważniejszych, ale “na kwiaty przyjdzie jeszcze czas”

ps do Alka Tarkowskiego (wiem, to nie list) Przy poprawianiu prasowanki na koszulkę, zamieniłeś prawdopodobnie hasło “CCCP- creative commons copyleft people” na “creative commons copyright people”, co mocno zmienia sens, a jednocześnie dalej skłania mnie do wniosku, że CC jest tylko nakładką na obecną sytuację i równolegle do rozwijania nakładki trzeba rozwijać alternatywne pomysły na prawo autorskie. Ale to taka mała dygresja…

więcej zdjęć

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.<!–

–>

jeśli nie możesz ich pokonać, dołącz do nich!

“If you can’t beat ‘em, join ‘em”- mnie ta fraza kojarzyła się do tej pory z piosenką zespołu Queen, chociaż jest też receptą na przetrwanie, kiedy jakaś większość na nas zbyt stanowczo napiera i wyzbycie się starych przyzwyczajeń ratuje życie.

Czy jednak powyższe zdanie może być strategią działania dla szkoły? Jak najbardziej! Dobitnie pokazuje to film, z którego możecie się dowiedzieć, dlaczego uczniowie nie lubią szkoły. Czy nie lubią się uczyć? Skąd, po prostu metody kształcenia zostały na poziomie Herbarta. A w świecie kolaboracji, wymiany informacji i współtworzenia w sieci, w tym współkreowania sieciowych światów gier, “metody Romana”- jak zapewne nazwałby je piszący również o filmie Edwin Bendyk- “wyłożenie lekcji” przez ucznia, to jak uczenie nowoczesnej architektury w oparciu o jaskinie i lepianki. Jednak nie do końca zgadzam się z redaktorem Bendykiem. Problem nie polega już tylko na tym, że:

“(…)w Polsce edukacja wpadła w łapy ludzi, którzy zupełnie tej zmiany nie rozumieją, promują oparte na fundamentalistycznym wykładzie wiary i pseudonauce nieuctwo (myślę o skandalu z darwinizmem) i próbują zatrzymać i tak już bardzo spowolniony proces komunikacji naszego systemu edukacyjnego z rzeczywistością”.

Problem jest o wiele poważniejszy i wynika z nieświadomości samych nauczycieli, w tym w dużej mierze nauczycieli akademickich. Mam przyjemność prowadzić zajęcia z zakresu obsługi oprogramowania i projektowania stron internetowych, w ramach studiów podyplomowych informatyki. Ukończenie tych studiów pozwala nauczycielom na prowadzenie zajęć do poziomu gimnazjum włącznie. Ale jakie było moje zdziwienie, kiedy musiałem praktykujących nauczycieli przez pierwszych kilka godzin zajęć uczyć obsługi poczty elektronicznej, a przy zakładaniu blogów (w jednym z polskich serwisów), poprosili mnie o algorytm zakładania strony internetowej. Tak, jakby miał istnieć jeden przepis zakładania bloga, strony i w ogóle funkcjonowania w sieci i uczenia informatyki gimnazjalistów.

Problem polskiej edukacji polega właśnie na tym: kiepsko wykształcona kadra nie potrafi uczyć młodych ludzi. Jest gorzej- jeśli sami nauczyciele informatyki nie potrafią swobodnie posługiwać się typowymi narzędziami sieciowymi, to co dopiero marzyć, by wszyscy nauczyciele korzystali z nowych technologii, pozwalających uczniom współpracować, tak jak przywykli do tego w świecie komputerowych gier i komunikowania w internecie. Uczniowie przychodzą do szkoły jak do muzeum, muzeum, w którym muszą odgrywać przez 12 lat edukacji tę samą rolę. Na dodatek niebawem w tych samych strojach. Nie lepiej jest na wyższych uczelniach, gdzie co prawda wprowadza się coraz częściej na zajęcia rzutniki multimedialne i laptopy podłączone do sieci, ale nawet same zajęcia związane z wykorzystaniem komputerów w edukacji kończą się czasem prezentacją “multimedialną” (a tak naprawdę linearnym ciągiem identycznych slajdów). Podczas gdy studenci publikują blogi, pracują nad zaliczeniami na wiki i filmują zajęcia telefonami komórkowymi.

W tej sytuacji, co uważam za skandaliczne, nie dziwią mnie wykładowcy z wieloletnim stażem, którzy nie potrafią wydrukować strony tekstu, a o edycję dwóch zdań w pliku tekstowym proszą własnych studentów.

Kiedy nadejdą zmiany? tak jak bywało dawniej- kiedy odejdzie stara kadra. Być może młodsi nauczyciele będą stopniowo motorem zmiany. A jeśli tak się nie stanie, edukacja oddolna (która już dzieje się w internecie i podobno ponad 50% wiedzy młodzi ludzie zdobywają już podczas aktywności w sieci) stanie się edukacją alternatywną. Będzie edukacją właściwą, funkcjonującą w podziemu, w opozycji do muzealnej edukacji, którą serwuje się uczniom w polskich szkołach.

Zastanawiam się, czy za kilka lat, biedne dzieci z krajów “trzeciego świata”, wyposażone w laptopy Nicholasa Negroponte, nie będą sprytniejsze, mądrzejsze i z większą szansą na życiowy sukces w stosunku do polskich dzieciaków, które niejednokrotnie uczą się np. informatyki, tworząc katalogi w DOSie, zapisując komendy w zeszytach w kratkę, albo żmudnie przepisując do zeszytów słowa “lekcja” i “temat” zapisane przez nauczyciela kredą na tablicy.

Ten
utwór jest dostępny na
licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 2.5 Polska.

nowa biblioteka i stare przyzwyczajenia

Siedzę w czytelni internetowej Biblioteki Głównej Uniwersytetu Gdańskiego. Kilkanaście komputerów, stalowo szklana konstrukcja dookoła z widokiem na socrealistyczne budynki starszych wydziałów. Do niedawna lubiłem tu chodzić. Grzebać w sieci w atmosferze wspaniałej biblioteki- to dla mnie ciekawe przeżycie. Wmawiam sobie, że jestem niczym mnich, który studiuje stare, niepowtarzalne woluminy, co absolutnie nie jest prawdą, bo przeglądam głównie nowe informacje w cyfrowej postaci, które być może nie będą odczytywalne za kilkadziesiąt, a może już za lat kilka.

Lubiłem tu siedzieć, bo mogłem swobodnie korzystać z przeglądarki Firefox, która w odróżnieniu od Internet Explorera i jego szóstej wersji, pozwalała na łatwe otwieranie informacji w zakładkach (pomijam aspekt ideologiczny- korzystałem z wolnego i nowszego oprogramowania niż IE). Mogłem wchodzić na dowolne strony w sieci, korzystać z komunikatora internetowego w wersji WWW. Ale piękne czasy się skończyły. Obecnie wszystkie komputery umożliwiają przeglądanie sieci tylko przez IE 6, zablokowany został dostęp do wielu witryn i nie ma możliwości podyskutowania z innymi użytkownikami sieci.

Rozumiem administratorów. Po co instalować na komputerach oprogramowanie- jak Firefox, które nie jest zwyczajnym wyposażeniem Windows (użyteczność nie jest przecież najważniejsza). Po co umożliwiać studentom i pracownikom naukowym dostęp do wszystkich witryn w sieci, przecież to administrator- informatyk ma wiedzę, co powinien czytać np. student lub naukowiec- pedagog. Po co wreszcie umożliwiać użytkownikom czytelni (brzmi absurdalnie, ale nie są to już zwykli czytelnicy) korzystanie z komunikatorów, a nóż zaczną rozmawiać na tematy naukowe, nie daj Boże z zagranicznymi badaczami i przesiedzą dzień w czytelni (a mogą pisać zwykłe maile), a administrator, albo pracownik biblioteki nie wypije w tym czasie w spokoju kawy, flirtując z młodą praktykantką.

Możemy sobie rozmawiać o cyfrowym wykluczeniu, o nowych możliwościach sieci, o globalnej komunikacji itp. Możemy mówić o cyfrowych bibliotekach, ale mam wrażenie, że zarówno biblioteki, jak i czytelnie odczytują swoje funkcje z dawno przypisanych im nazw i ograniczają pojęcie tekstu (dawno już rozszerzone na różne teksty kultury) do czarnych literek na białym tle. Czekam tylko, kiedy w czytelni internetowej najnowszej biblioteki w Polsce, nie będzie można przeglądać stron multimedialnych, albo pojawią się przeglądarki tekstowe, dawno zapomniane, a jednak być może wciąż użyteczne w nowoczesnym, europejskim gmachu biblioteki. Wszak czytelnia, to nie kanał rozrywkowy. A biblioteka, jak mówi nazwa, to nie medioteka.

Na marginesie- przypomina mi się opowieść jednego z naukowców, nie pamiętam kogo, który pisał, że wielokrotnie wyrzucano go z pracowni komputerowej, bo strażnik interpretował jego działania- pisanie programów, tworzących rozmaite wizualizacje (chyba)- jako gry komputerowe. I wytłumaczyć sobie niczego nie dał.

O studenckim dostępie do komputerów w instytutach UG nie chce mi się pisać. Powiem tylko tyle, że są pracownie, całymi dniami puste, bo nie ma w nich zajęć, a studenci mają do dyspozycji np. dwa komputery na korytarzu, na których nie można nawet otworzyć pliku z płyt, nie mówiąc już o zapisywaniu…

Jak widać, dopóki kadra zarządzająca nie zrozumie, czym są nowe media, będziemy doświadczać świata konstruowanego w myśl starych przyzwyczajeń, a przynajmniej nowości, którymi chwali się np JM Rektor UG, będą nowościami z nazwy tylko.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.<!–

–>

One Laptop Per Child- wideo i …

Zachęcam do obejrzenia krótkiego filmu, w którym można nie tylko zobaczyć, ale i usłyszeć pomysłodawców i nadzorców projektu One Laptop Per Child, popularnie określanego mianem “laptopa za 100 dolarów” (100$ laptop). Co prawda widziałem film, ale oglądałem go w uniwersyteckiej czytelni internetowej bez dźwięku, zatem polecam nieco na wyrost. Sądzę jednak że “Technology Review” wydawany przez MIT, a przy tej uczelni prowadzony jest również projekt taniego komputera, nie publikuje mało wartościowych informacji.

Myślę, że warto również zajrzeć na stronę domową projektu, który jest przetłumaczony na wiele języków, w tym na polski przez tubylczych zapaleńców, pracujących na wiki (gdzie i mnie zdarzyło się podrzucić kilka pomysłów) nad sprowadzeniem OLPC przez Polski Rząd do RP. Na pewno warto również przeczytać tekst w ostatnim numerze”Technology Review”, poświęcony “komputerowi, który być może uratuje świat (?)”.

Miłego oglądania

Wpis dostępny na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Poland License.<!–

–>